Modular Monolith Mimarisi Nedir?

Son güncelleme

Bir uygulama büyüdüğünde ilk refleks onu mikroservislere bölmek olabilir. Oysa dağıtımı, izlemeyi ve veri tutarlılığını birden çok hizmete yaymak her ekibin ihtiyacı değildir. Modular monolith, tek uygulama olarak çalışan sistemi iş alanlarına göre açık modüllere ayırır. Sipariş, katalog ve ödeme aynı dağıtım paketinde kalır; buna rağmen birbirlerinin iç tablolarını ve özel sınıflarını gelişigüzel kullanmaz. Bu sayede tek uygulamanın operasyonel sadeliğiyle modüler kodun anlaşılabilirliği bir arada hedeflenir.

Bu yazıda modular monolith’in ne olduğunu, klasik monolit ve mikroservislerden farkını, modül sınırlarını nasıl çizeceğinizi, veriyi ve işlemleri nasıl yöneteceğinizi, sınırları test ve ekip çalışmasıyla nasıl koruyacağınızı anlatacağız. Bu mimari bir klasör isimlendirme tekniği değildir. Sınırlar ürünün gerçek iş yeteneklerini yansıtmazsa kod dosyaları farklı klasörlerde olsa da bağımlılıklar dolaşık kalır.

Modular monolith nedir?

Modular monolith, tek süreç veya tek uygulama olarak dağıtılan, iç yapısında belirgin modüller bulunan mimari yaklaşımdır. Modüller kendi veri modelini, iş kurallarını ve dışarıya sunduğu sözleşmeyi yönetir. Bir modülün iç kodu başka modülün doğrudan kullanımına kapalıdır. Uygulama tek sunucuda veya birden fazla kopya halinde çalışabilir; önemli nokta modüllerin bağımsız ağ hizmetleri olarak değil, tek dağıtım biriminin parçaları olarak yayınlanmasıdır.

“Modüler” sözcüğü yalnızca Modules/Orders klasörü açmak anlamına gelmez. Sipariş kodu ürün fiyatının hangi sürümünün kullanılacağına Katalog modülünün özel tablosunu okuyarak karar veriyorsa sınır delinmiştir. Dışarıya sunulan işlem veya olay üzerinden konuşması gerekir. Bu sözleşme, değişikliklerin etkisini sınırlamaya yardım eder. Böyle bir sınır olmadan tek dağıtım, zamanla herkesin her yere dokunduğu sıradan bir monolite dönüşebilir.

Klasik monolit ve mikroservisten farkı nedir?

Klasik monolit çoğu zaman tek dağıtım anlamında kullanılır; iç sınırlarının güçlü veya zayıf olduğunu tek başına söylemez. Modular monolith aynı dağıtımı koruyup iç modül bağımlılıklarını bilinçli yönetir. Mikroserviste ise parçalar ayrı süreçler ve dağıtımlar olarak çalışır; ağ çağrıları, servis keşfi, ayrı gözlemleme ve kısmi hata yönetimi devreye girer. Bir modülü sınıfa ayırmak ile ayrı hizmete ayırmak teknik ve operasyonel bakımdan aynı karar değildir.

Tek uygulama içinde işlem ve hata ayıklama genellikle daha basittir. Buna karşılık her modülü bağımsız zamanda yayımlamak mümkün olmayabilir; sistem tek sürüm olarak çıkar. Mikroservis farklı ekiplerin bağımsız teslim ihtiyacında yararlı olabilir, ancak dağıtık sistem maliyeti getirir. Bu yüzden önce iş sınırlarını tek uygulamada netleştirmek, birçok ekip için iyi bir ara duraktır. Martin Fowler’ın modül bağımlılıkları üzerine yazısı, küçük değişikliklerin kodun sınırlı bir bölümünde kalabilmesinin iyi modülerliğe işaret ettiğini vurgular.

Modül sınırını nasıl belirlersiniz?

Modular monolith içinde iş yeteneğine göre modül sınırları

Modülleri “Controllers, Services, Repositories” gibi teknik katmanlara göre değil, ürünün iş yeteneklerine göre tasarlayın. E-ticarette Katalog, Sepet, Sipariş ve Ödeme başlangıç adaylarıdır. Destek uygulamasında Talep, Müşteri ve Bildirim daha anlamlı olabilir. Her modülün hangi sorunun sahibi olduğunu tek cümleyle yazın. Bir iş kuralının sahibi belirsizse sınır da belirsizdir. Kullanıcı hikâyelerini, değişiklik geçmişini ve ekibin kullandığı dili inceleyin; sık birlikte değişen kurallar genellikle aynı modülde kalmalıdır.

İlk sınır çizimi mükemmel olmak zorunda değildir. Sipariş ve Ödeme ayrı görünse de işlem başlatma kuralı Sipariş, tahsilat sonucu Ödeme alanına ait olabilir. Ortak isimler yanıltıcıdır: iki modül “müşteri” dese de biri teslimat adresini, diğeri fatura ilişkisini ele alabilir. Bu nedenle yalnızca veritabanı tablolarından mimari çıkarmayın. Modülün kamusal işlemlerini, okuma ihtiyaçlarını ve sahibi olduğu kararları yazın. Sonra bir kullanım senaryosunu uçtan uca izleyip sınırların doğal olup olmadığını sınayın.

Her modülün içinde neler bulunur?

Bir modülün içinde kendi uygulama servisleri, alan kuralları, veri erişimi ve giriş noktaları bulunabilir. Örneğin Sipariş modülü CreateOrder kullanım senaryosunu, sipariş durumunu ve sipariş kayıtlarını yönetir. Ortak HTTP katmanı isteği ilgili modülün kamusal işlemine yönlendirir. Başka modüller Sipariş’in iç repository’sini veya özel modelini doğrudan kullanmaz. Bu sınır, tek uygulamada bile bağımlılıkların yönünü anlaşılır kılar.

Her modüle aynı ağır şablonu zorunlu tutmayın. Basit Bildirim modülü ile karmaşık Ödeme modülünün iç düzeni farklı olabilir. Kararlı olan, dışarıdan hangi API’nin kullanılabildiği ve hangi verinin kime ait olduğudur. Modül dışına yalnızca gerekli işlem, olay veya okuma görünümünü açın. İç sınıflar değişse bile kamusal sözleşme korunduğunda diğer modüller daha az etkilenir. Çok sayıda “ortak” yardımcı sınıf birikiyorsa her modülün gerçekten neye ihtiyaç duyduğunu yeniden inceleyin.

Modüller arası iletişim nasıl olmalı?

En doğrudan yöntem, bir modülün diğerinin tanımlı kamusal arabirimini çağırmasıdır. Sipariş oluşturma sırasında Katalog modülünden ürünün satışa uygunluğu ve fiyat bilgisi istenebilir. Çağıran taraf Katalog tablosunun kolonlarını bilmek zorunda kalmaz. Bu çağrı aynı süreçte gerçekleştiği için ağ gecikmesi yoktur, fakat bağımlılık yine vardır. Döngüsel bağımlılık oluşuyorsa “Sipariş Katalog’u çağırıyor, Katalog da Sipariş’i çağırıyor” akışını yeniden tasarlayın; çoğu zaman sorumluluk sınırı yanlıştır.

Olaylar, bir değişiklikten birden fazla modülün haberdar olması gerektiğinde yararlıdır. “Sipariş oluşturuldu” olayı Bildirim ve Raporlama tarafından işlenebilir. Olayın başarıyla kaydedilmesi ile dinleyicilerin ne zaman çalışacağı ayrı sorulardır. Uygulama içi eşzamanlı olay, tek transaction içinde farklı modülleri birbirine bağlayabilir; asenkron işleme ise gecikme ve yeniden deneme getirir. “Event-driven” etiketi kullanmak bu ayrıntıları çözmez. Okuyucunun görebileceği sonuç, hata davranışı ve tekrar işleme kuralı açıkça belirlenmelidir.

Veritabanı tek mi olmalı?

Modular monolith’te tek veritabanı kullanmak yaygındır; ayrı veritabanı zorunlu değildir. Ancak tek veritabanı, tüm tabloların tüm modüllere açık olması anlamına gelmez. Her tablo veya veri kümesi için sahip modül belirleyin. Diğer modülün özel tablosuna doğrudan yazmak sınırı bozar; okumada da sıkı bağlılık yaratabilir. Sahip modülün sağladığı yöntem, sorgu görünümü veya olay yoluyla ihtiyaç karşılanabilir. Bu tercih sorgunun hacmine ve tutarlılık ihtiyacına göre yapılır.

Örneğin Raporlama modülü her listelemede Sipariş servisinden tek tek kayıt çekiyorsa N+1 benzeri maliyet oluşabilir. Bu durumda tanımlı bir okuma modeli veya kontrollü veri aktarımı daha uygundur. Modül sınırını korumak, her ihtiyacı yavaş bir API çağrısına çevirmek değildir. Önemli olan veri sahipliğini ve değişiklik sözleşmesini açık tutmaktır. İleride servis ayrımı düşünülüyorsa veri sahipliğini bugünden düzenlemek taşınmayı kolaylaştırır; yine de sırf bu ihtimal için bugünkü sistemi gereksiz karmaşıklaştırmayın.

Transaction ve tutarlılık nasıl yönetilir?

Tek veritabanı içindeki modüller teknik olarak aynı transaction’a katılabilir. Bu önemli bir avantajdır, ama her iş akışını tek büyük işlem altında toplamak modülleri sıkı bağlayabilir. İş kuralını inceleyin: Sipariş kaydı ve stok düşümü aynı anda başarısız olmalı mı? Bildirim e-postasının gönderilmesi için veritabanı işlemini açık tutmak doğru değildir. Kaydedilen veriye bağlı dış etkiler için transaction sonrası işleme veya outbox gibi bir yaklaşım düşünülebilir. Böylece veritabanı tutarlılığı ve teslim güvenilirliği ayrı ele alınır.

Modüller arası işlem sınırını kullanım senaryosu sahibi belirlemelidir. İç repository’nin kendiliğinden transaction açıp kapatması, üst düzey akışın atomikliğini bozabilir. Eşzamanlı değişikliklerde sürüm kontrolü ve benzersiz kısıtlar da gerekebilir. Tek süreçte olmak yarış durumlarının yok olduğu anlamına gelmez; uygulamanın birden fazla kopyası aynı kayda yazabilir. Bu yüzden iş kurallarını yalnızca uygulama belleğindeki kilitlere emanet etmeyin.

Ortak kod ve shared kernel tuzağı

Modüllerde ortak kullanılan tarih biçimleme, kimlik tipi veya temel hata sınıfları olabilir. Fakat her tekrar görüldüğünde kodu Shared klasörüne taşımak modülleri tekrar birbirine bağlayabilir. Aynı kelime farklı modüllerde farklı anlam taşıyorsa iki ayrı model daha doğrudur. Katalog’daki ürün ile Sipariş’te satın alma anında tutulan ürün özeti aynı nesne olmak zorunda değildir. Birindeki fiyat değişikliğinin geçmiş siparişi değiştirmemesi gerekiyorsa ayrı temsil şarttır.

Paylaşılan bir bileşen açmadan önce değişim yönünü sorun: Bu kod değiştiğinde hangi modüller birlikte etkilenmeli? Yalnızca dil benzerliği varsa paylaşım zayıf gerekçedir. Ortak kütüphanenin sürümünü, sahipliğini ve bağımlılık yönünü belirleyin. Modüller “ortak kod” üzerinden birbirinin iç verisine ulaşıyorsa resmi sınır kağıt üzerinde kalmıştır. Az miktarda tekrar, belirsiz ortak bağımlılıktan daha düşük maliyetli olabilir.

Bağımlılık kuralları nasıl zorlanır?

Yazılı mimari kuralı tek başına yeterli değildir. Kod incelemesinde başka modülün internal alanına erişim var mı bakın. Dil ve araçlar izin veriyorsa paket görünürlüğü, namespace sınırı ve statik analiz kuralları kullanın. PHP’de farklı modüllerin namespace’lerini ayırıp izin verilen bağımlılıkları otomatik denetlemek mümkündür. Kullanılan araca göre yöntem değişir; hedef belirli bir araç seçmek değil, yasak bağımlılığı değişiklik yayımlanmadan yakalamaktır.

Basit bir kural tablosu oluşturun: Sipariş Katalog’un kamusal sözleşmesini çağırabilir; Katalog Sipariş’in iç modelini kullanamaz. Ödeme’nin Bildirim koduna doğrudan bağımlılığı yoktur; sonuç olayını yayınlar. Bu kuralları test veya statik analizle doğrulayın. İstisna gerektiğinde gerekçesini kaydedin ve sonsuza kadar büyümesine izin vermeyin. Modül sınırları iş değiştikçe güncellenebilir; değişiklik bilinçli ve görünür olmalıdır.

Tek dağıtımın avantajı ve sınırı

Modular monolith için tek dağıtım ve bağımlılık testi

Tek dağıtım, operasyon ekibinin tek sürüm paketini izlemesini, geri almasını ve yapılandırmasını kolaylaştırır. Modüller arası iletişim ağ üzerinden olmadığı için gecikme ve kısmi erişim hataları daha azdır. Yerel geliştirme ortamı da genellikle daha basittir. Küçük ve orta ölçekli ekiplerde bu sadelik üretkenlik sağlar. Ancak herhangi bir modüldeki hatalı sürüm tüm uygulamanın dağıtımını etkileyebilir. Yükü çok farklı modülleri bağımsız ölçeklemek daha zor olabilir; tüm uygulama kopyaları birlikte büyür.

Bu sınırlar her zaman mikroservise geçme gerekçesi değildir. Önce modülün yükünü ölçün ve darboğazın gerçekten bağımsız ölçek ihtiyacı olup olmadığını anlayın. Kuyruk işçisi, ayrı zamanlanmış görev veya okuma önbelleği gibi daha küçük değişiklikler yeterli olabilir. Ekiplerin bağımsız yayın temposu veya farklı çalışma zamanı ihtiyacı belirginleşirse servis ayrımı değerlendirilebilir. Modüler sınırlar sağlam ise bu karar daha az belirsiz olur; zayıf sınırları ağ üzerinden konuşan hizmetlere taşımak ise karışıklığı büyütür.

Test stratejisi nasıl kurulmalı?

Her modülün alan kuralları için hızlı birim testleri yazın. Modülün dışa açtığı sözleşmeyi gerçek veri katmanıyla deneyen entegrasyon testleri ekleyin. Modüller arası birkaç kritik akışı uçtan uca çalıştırın: örneğin ürünün sepete eklenmesi, siparişin oluşması ve ödeme sonucunun işlenmesi. Yalnızca iç sınıfları test etmek yeterli değildir; sözleşme değişikliğinin diğer modüle etkisi görülmelidir. Her modülü tüm uygulamayla test etmek de test paketini gereksiz yavaşlatabilir.

Mimari testler de önemlidir. Yasak namespace bağımlılığı, döngüsel referans, başka modülün tablosuna doğrudan yazma gibi durumları yakalayın. Testler yalnızca mevcut klasör düzenini taklit etmesin; gerçek sınır kuralını doğrulasın. Modül dışı çağrılar için hata durumlarını yazın: Katalog ürün bulamazsa Sipariş ne yapar, ödeme sonucu iki kez gelirse ne olur? Tek uygulama içinde çalışmak, sözleşme ve idempotency düşünmeyi gereksiz kılmaz.

Ekip yapısı ve kod sahipliği

Modüllerin sahibi belli olduğunda karar ve inceleme akışı hızlanır. Ancak “bu klasöre sadece şu ekip dokunur” duvarı bilgi tekelleşmesine dönüşmemelidir. Kimin değişikliği gözden geçireceğini, kamusal sözleşmenin nasıl değişeceğini ve diğer ekiplerin nasıl öneri sunacağını belirleyin. Modül sahipliği bir iletişim anlaşmasıdır. Kod sınırları güçlü olsa bile ekipler aynı kavram için farklı isimler kullanırsa entegrasyon zorlaşır.

Ortak ürün dilini geliştirmek için kullanım senaryolarını birlikte inceleyin. Sipariş ve Ödeme ekipleri “ödeme tamamlandı” olayının ne zaman doğru sayıldığını aynı anlamda kullanmalıdır. Belirsiz sözleşmeler çok sayıda senkron toplantı veya yama kodu doğurur. Yeni geliştiricinin bir iş akışını hangi modülde arayacağını tahmin edebilmesi iyi tasarım işaretidir. Bulamıyorsa klasör sayısını artırmadan önce isimlendirmeyi ve sorumluluğu düzeltin.

Ne zaman tercih edilmeli, ne zaman ertelenmeli?

Birden fazla iş alanı olan, kod tabanı büyüyen fakat dağıtık sistem operasyonuna ihtiyaç duymayan ekipler için modular monolith güçlü adaydır. Birkaç geliştiricinin tek uygulamayı yayımladığı projede özellikle kullanışlı olabilir. Buna karşılık tek CRUD ekranlı küçük bir uygulamaya ağır modül altyapısı kurmak erken maliyet yaratır. Gerçekten bağımsız ölçek, yayın veya teknoloji gerektiren alanlar için ayrı hizmet düşünmek makuldür; yine de karar ölçülmüş ihtiyaçlara dayanmalıdır.

Başlangıçta modül sayısını az tutun. Her kavram için modül açmak yerine değişim ve veri sahipliğini gözleyin. Modüller arasında sürekli çift yönlü çağrı oluşuyorsa bölünme yapay olabilir. Bir modülün iç kodu çok sık başka alanın düzenlemesine ihtiyaç duyuyorsa sınır yeniden çizilmelidir. Mimariyi değiştirmek başarısızlık değildir; ürünün ne öğrendiğini yansıtır. Önemli olan değişikliği kontrolsüz bağımlılıklarla değil, açık sözleşmelerle yapmaktır.

Mevcut monolitten geçerken nelere dikkat edilmeli?

Mevcut bir kod tabanında modülleri tek seferde yeniden düzenlemek büyük risk taşır. Önce en az bağımlılığı olan veya sahibinin net olduğu iş alanını seçin. Bu alanın dışarıya hangi işlemleri sunduğunu tanımlayın ve yeni kodu bu kapıdan geçirin. Eski çağıranları birer birer taşıyın; her adımda davranış, sorgu sayısı ve yetki sonuçlarını karşılaştırın. Taşıma sırasında geçici uyumluluk katmanı gerekebilir, ancak kaldırılacağı koşulu ve tarihi kaydedin. Aksi halde geçici köprü kalıcı arka kapıya dönüşür.

Tablo sahipliğini değiştirirken veri göçünü kod göçünden ayrı planlayın. Bir modülün eski tabloya yazdığı ve yenisinin farklı modele okuduğu geçiş döneminde iki kaynak arasında tutarsızlık oluşabilir. Kaynak sistem, kesme anı ve geri dönüş yöntemi açık olmalıdır. Modül sınırını ihlal eden tüm kodu aynı sürümde temizlemek zorunlu değildir; fakat yeni ihlal eklemeyi durdurmak gerekir. Bu yaklaşım, mimari dönüşümü çalışan ürünün ritmine uygun küçük adımlarla yürütür.

Uygulama için kısa yol haritası

Önce mevcut kullanım senaryolarını ve veri sahipliğini çıkarın. Üç ila beş doğal iş yeteneği belirleyip her birinin sorumluluğunu yazın. Kamusal işlemlerini ve olaylarını tanımlayın, iç modelleri kapalı tutun. Yeni kodu bu sınırlar içinde yazın; mevcut kodu yüksek değişim veya hata maliyetli alanlardan başlayarak taşıyın. Modüller arası erişimi mimari kurallarla test edin. Transaction, yetki ve olay teslimi davranışını kritik akışlarda doğrulayın. Son olarak değişiklik sırasında kaç modüle dokunduğunuzu ölçerek sınırların işe yarayıp yaramadığını gözleyin.

Modular monolith’in amacı mikroservisi ertelemek için moda bir isim kullanmak değildir. Tek uygulamada bile değişiklik etkisini sınırlamak, alan kararlarını sahiplerine yaklaştırmak ve dağıtımı yönetilebilir tutmaktır. İyi sınırlar sayesinde ileride bazı modülleri ayrı hizmete çıkarmak da mümkün olabilir; fakat bugünkü değer, daha anlaşılır ve daha güvenilir tek uygulamadır.

İlgili Yazılar

Yorum yapın